Vijfenzeventig jaar Sint-Jozefsinstituut in een notendop

De Zusters van de H. Jozef en het katholiek onderwijs in Oostende zijn nauw met elkaar verbonden. Met ooit 6 vestigingen in de stad, hebben ze nu reeds meer dan 160 jaar onderwijs verstrekt aan meisjes en jongens in de badstad. Twee scholen, waarvan het Sint-Jozefsinstituut het oudste en grootste is, hebben alle onderwijsstormen overleefd.

De Congregatie van de Zusters van de H. Jozef werd in 1817 in Aalst opgericht door een jonge priester: Constant Willem van Crombrugghe. De zusters gaven vooral onderwijs, maar hielden zich ook bezig met ziekenzorg. Na het ontstaan van het nieuwe koninkrijk België (1830) volgde er een splitsing in de zustercongregatie. De tak van de 'Zusters van de H. Jozef' met hoofdklooster in Brugge, kreeg zuster Julie Herbau als algemeen overste. Deze zuster kwam in 1838 naar Oostende om er de bestaande vrije, lagere school in de Witte Nonnenstraat over te nemen. Naast deze bloeiende, gratis onderwijs verstrekkende volksschool werd door de zusters een aanpalende, school opgericht in de St-Sebastiaanstraat waar meisjes uit de burgerij tegen betaling onderwijs genoten (de School van de Cirkel) en zelfs een klas voor jongens (bleef bestaan tot 1940).

De congregatie stichtte daarna zowat alle katholieke meisjesscholen in Oostende. Deze scholen waren gevestigd in de Vrijhavenstraat op het Hazegras (1859-1962), in de Kaaistraat (1863-1952, nadien het Sint-Andreaslyceum), in de Alfons Pieterslaan (vanaf 1893), in de Vuurtorenwijk (1895-1972) en in de Steenbakkerstraat (1903, het huidige Sint-Lutgardisinstituut).
Bovendien gaven enkele zusters ook les in de volkse Germanaschool in de Ooststraat (vanaf 1924 het Sint-Vincentiusinstituut). De zusters overleefden de woelige jaren van de eerste Belgische Schoolstrijd (1878-1884) en bleven trouw aan de filosofie van hun stichter: zowel aan de arme als begoede kinderen onderwijs te geven.

Als vierde vestigingsplaats werd in 1893 de lagere school van Sint-Jozef opgericht met klooster, toen onder de naam 'Het huis van Sint-Jan Berchmans', gelegen langs de Alfons Pieterslaan.

De urbanisatieplannen van koning Leopold II voor het westelijke deel van Oostende werden toen uitgevoerd. Een nieuwe wijk en ook de Sint-Jozefsparochie rezen op uit het niets. Vóór de parochiekerk volledig afgewerkt was, kwamen er reeds een nieuwe lagere school en klooster, want de zusters van de H. Jozef wisten van aanpakken! Pastoor Emile Verhaeghe was dan ook fier om op 25 september 1893 het nieuwe schooltje ('Een poort met drij kassijnen breed') te openen in de Spilliaertstraat, de toenmalige 'Rue Saint-Petersbourg'.Het was een kosteloze, lagere school. De arme kinderen kregen elke week een brood, betaald met de opbrengsten van de offerblok. Na amper 3 jaar diende men de school al te vergroten. De meisjes die de lagere school verlieten, kregen toen al naailessen. Hier lag dus de kiem voor de latere confectieschool.
In 1897 werd ook een betalende afdeling opgericht (2 'bewaarklassen', 3 lagere klassen en een middelbare afdeling).

In het schooljaar 1924-1925 werd gestart met een primeur: een beroepsschool voor confectie! Een pril en moeilijk begin met een twintigtal meisjes, 2 klassen en 2 leerkrachten. Vijfenzeventig schooljaren later heeft de kranige jarige 580 leerlingen, 2 directieleden en een kleine 100 personeelsleden.

Naast de vakken 'knippen' en 'naaien' kregen de meisjes ook 'gemengde ontwikkelingsvakken', of algemene vakken, tekenen, huishoudkunde en handel. De eerste leken werden als leerkracht aangeworven.

In 1929 kwam er een nieuwe afdeling Handel. De meisjes werden er voorbereid op de speciale examens voor hulpboekhoudsters en boekhoudsters in Brugge bij de West-Vlaamse Jury. De school speelde dus ook toen al in op de nieuwe noden in het bedrijfsleven. De staat erkende al in 1934 definitief de school als 'Vakhuishoudschool van de Middelbare graad'. Een pluim voor de pioniersleerkrachten van de eerste jaren.

Tijdens het schooljaar 1933-1934 werd de kaap van 100 leerlingen overschreden! E.Z. Judith smeedde nieuwe bouwplannen in 1935 voor een nieuwe vleugel voor de beroepsklassen. Bij het uitbreken van Wereldoorlog II telde de school al 180 leerlingen. Ondanks de oorlog en de Duitse bezetting bleef het onderwijs doorgaan. Toen op 8 september 1944 de stad bevrijd werd, maakten het Britse en later het Belgische leger gebruik van de schoolgebouwen. De leerlingen moesten dan ook noodgedwongen de lessen volgen in de huizen van hulpvaardige burgers in de onmiddellijke omgeving. De zusters en de parochiepastoor schakelden ten einde raad toen zelfs de prins-regent Karel in, om de lokalen voor het lesgeven terug te krijgen. De school kon weldra weer op volle toeren draaien.

De kledingafdeling (1950) en de handelsafdeling (1952) waren nu volledig erkend met een 6-jarig leerplan.

Nieuwe bouwplannen en uitbreidingen kondigden zich aan. In 1948, 1953 en 1960-1961 heerste er een echte bouwwoede en veranderden klooster en school opnieuw van uitzicht. In 1960 werd de officiële naam Sint-Jozefsinstituut ingevoerd.
Onze school bleef die tot vandaag behouden. Een korte tijd in het V.S.O.-tijdperk werd de naam Vrij Katholiek Instituut Oostende- Bredene of V.K.I.O.B. gebruikt. In de volksmond bleef men over 'Sint-Jozef' spreken en Sint-Jozef keerde terug!

In de gouden jaren '60 en '70 maakte het instituut grote veranderingen mee. Vanaf het schooljaar 1962-1963 werd de vestiging in de Vrijhavenstraat namelijk de Sint-Annaberoepsschool overgenomen.

Nieuwe afdelingen werden opgericht: de richtingen Industrieel-Wetenschappelijke en Moderne Talen.

E.Z. Yvonne Libbrecht werd de laatste zuster directrice van de school. Vanaf het schooljaar 1976-1977 werd zij opgevolgd door de heer Louis Calcoen, toen leraar aan het instituut.

Directeur Calcoen zou in zijn jarenlange loopbaan als directeur zowat alle grote onderwijshervormingen meemaken!

Hier volgen de belangrijkste: het invoeren en afschaffen van het type I of V.S.O., de scholengemeenschappen, de fusie, de eenheidsstructuur, de eindtermen, de komst van de eerste jongens (1983), de rationalisatie, de doorlichting en ontelbare besparingen die door de opéénvolgende ministers via wetten en decreten het onderwijs teisterden!

Sinds de fusie op 1 september 1983 met het Sint-Vincentiusinstituut aan de Cirkelstraat in Oostende en de Sint-Ritaschool in Bredene kreeg de school ook een onderdirectrice. Mevrouw Callens nam deze functie waar tot 1991.

De dynamische zuster Luc was de laatste religieuze die in het middelbaar lesgaf (1983). Zij verliet de school en werd korte tijd later algemeen overste van de congregatie in Brugge. Het lager onderwijs in de Spilliaertstraat, ingericht door het O.-L.-Vrouwecollege, verhuisde in 1992. De middelbare afdeling die bijna uit haar voegen barstte, nam de lokalen snel in. Vooral de nieuw ingerichte kapsalons (de afdeling haartooi van het vroegere Sint-Vincentiusinstituut moest verhuizen) oogden fraai.

Nieuwe afdelingen werden opgericht en veel lokalen kregen een facelift! Het informaticatijdperk deed zeer vroeg een intrede op onze school. Elke vierkante meter werd in gebruik genomen: van de kamers voor de internen tot een deel van de kapel dat het toerismelokaal werd!

De ministers van diverse partijen kwamen en gingen, maar directeur Calcoen bleef op post en leidde de school door alle onderwijsstormen. Hij ging in 1998 welverdiend met pensioen en liet de school over aan de heer Fernand Vyvey die al 7 jaar als adjunct-directeur in onze school actief was. Mevrouw Ann Everaert, lerares aan de school, volgde hem in die functie op.

Zij staan klaar om bij de start van de 21ste eeuw het opvoedingsproject van het Sint-Jozefsinstituut verder te realiseren. De voortdurende renovatie van de school:
(inkomhal en speelplaats, .), de verdere invoering van I.C.T. (informatie - en communicatietechnologie) met als jongste realisaties o.a. multimedialokaal, computerlokaal voor de leerkrachten, netwerk voor de administratie, en vooral de uitbouw van de leerlingenbegeleiding staan centraal.

De school kan nu terugblikken op 75 jaar en kan als geen ander de enorme evolutie in het Vlaams technisch en beroepsonderwijs vertellen.
Duizenden meisjes en jongens kregen er een opleiding en werden er voorbereid op een plaats in de samenleving. We hopen dat in de nabije toekomst de technische en beroepsscholen de zolang beloofde herwaardering zullen krijgen, zodat het Sint-Jozefsinstituut nog vele jaren de jongeren kan vormen, trouw aan zijn opvoedingsproject!

Martine Ghyselen

BRONNEN
. M. Roels, De Zusters van de H. Jozef te Oostende 1838-1992, Oostende, 1992, p. 33
. Archief van de Zusters van de H. Jozef, Brugge en Oostende
. Schoolarchief Sint-Jozefsinstituut Oostende
. Met dank aan Zuster Luc, Zuster Christa en Zuster Boterman

Sint-Jozefsinstituut Oostende

Samen Jongeren Opvoeden

Vijfenzeventig jaar Sint-Jozefsinstituut in een notendop